?ni?a Ci si?, Dostojny Wodzu, Polska...
Rok 1933 przyniós? zasadnicze zmiany w ustroju samorz?du terytorialnego, bowiem 23 marca tego? roku uchwalona zosta?a Ustawa o cz??ciowej zmianie samorz?du terytorialnego (Dz.U. z 1933 r. Nr 35 poz. 294), która zmienia?a dotychczasowy ustrój gmin wiejskich i miejskich. Ustawa wprawdzie nie znosi?a ca?ej obowi?zuj?cej do tej pory na Pomorzu ustawy ustrojowej, czyli pruskiej ordynacji miejskiej z 30 maja 1853 roku, a tylko te jej postanowienia, które sta?y w sprzeczno?ci z now? ustaw?, ale moc obowi?zuj?c? tego aktu pozostawia?a jedynie w zakresie spraw drobnych i czysto formalnych. Kadencja rad miejskich w województwie pomorskim (podobnie jak w pozna?skim) nie zosta?a przed?u?ona i up?ywa?a z ko?cem 1933 roku. Wybory do rad miejskich wyznaczone zosta?y na 26 listopada 1933 roku.
W Ko?cierzynie w kampanii wyborczej najwi?ksz? aktywno?ci? wykaza? si? Bezpartyjny Blok Wspó?pracy z Rz?dem (BBWR), wspierany przez w?adze administracyjne, dzi?ki którym uzyska? poparcie organizacji spo?ecznych, zawodowych oraz Rady Zrzesze? Gospodarczych. Dzi?ki temu ujawni?y si? tendencje wspó?pracy mi?dzy Stronnictwem Narodowym (SN) a Narodow? Parti? Robotnicz? (NPR). Stronnictwu Narodowemu z pomoc? przysz?o duchowie?stwo, mobilizuj?c organizacje znajduj?ce si? pod jego wp?ywem i w??czaj?c je w nurt kampanii wyborczej.
BBWR szed? do wyborów pod nazw? „Narodowy Blok Gospodarczo-Spo?eczny” (lista nr 1). Lista SN nosi?a nazw? „Obóz Narodowy Obrony Samorz?du” (lista nr 2 ), a lista NPR nazywa?a si? „Jedno??” (lista nr 3). Te trzy listy zosta?y zg?oszone do wyborów samorz?dowych. Wybrano szesnastu radnych: z listy nr 1 dziesi?ciu, z listy nr 2 dwóch, z listy nr 3 czterech (Ko?cierzyna. Zarys dziejów do 1939 roku, Wydawnictwo Errata, Toru? 1994, ss. 121 i 172).
W nowo wybranej Radzie Miejskiej BBWR mia? zdecydowan? wi?kszo??, co sprawi?o, ?e 11 listopada 1934 roku Rada Miejska Ko?cierzyny nada?a Honorowe Obywatelstwo Marsza?kowi Polski Józefowi Pi?sudskiemu. A oto fragment protoko?u z nadzwyczajnego uroczystego posiedzenia Rady Miejskiej:
„Dzia?o si? to w Ko?cierzynie, dnia 11 listopada 1934 roku Pa?skiego, a w 16. rocznic? odzyskania Niepodleg?o?ci, gdy na czele Pa?stwa sta? Prezydent Ignacy Mo?cicki, I Marsza?kiem Polski by? Józef Pi?sudski, Prezesem Rady Ministrów Leon Koz?owski, Wojewod? pomorskim Stefan Kirtiklis, starost? powiatowym ko?cierskim Marian Turowski, dowódc? garnizonu – mjr Roch Stebnowski, burmistrzem – Józef Kami?ski, a Rada Miejska stolicy Kaszub zg?osi?a nag?y wniosek o zamianowanie obywatelem honorowym miasta I Marsza?ka Polski, Józefa Pi?sudskiego”.
Wniosek o nadanie Honorowego Obywatelstwa Pierwszemu Marsza?kowi Polski Józefowi Pi?sudskiemu uzasadniono nast?puj?co:
„Mamy dzisiaj woln? Polsk? tak?, jak? w sercu swym gor?cym wymarzy? w niewoli latach nasz Wódz Narodu i Wskrzesiciel Ojczyzny naszej – Józef Pi?sudski.
?ni?a ci si?, Dostojny Wodzu, Polska w d?ugie niewolne noce udr?ki i g?uchej rozpaczy. Zwidywa?a Ci si? przez mg?y niebieskie, czarowne mg?y marze? o „Szabli Polskiej” i z p?t rozkutym „Orle Bia?ym”. A kiedy pad?y gromy i w ?unie po?aru ?wiat stan??, wykwit?a nagle ta wymarzona przez Ciebie, Wodzu, Wolno?? srebrnym blaskiem zmartwychwstaj?cej Mocy – na ostrzach bagnetów Twych ?o?nierzy! Dzisiaj obchodzimy ju? 16. rocznic? odzyskania Niepodleg?o?ci! Przed 16 latami opad?y ostatnie p?ta niewoli, woln? by?a ziemia nasza, wolna nasza wie? i wolne nasze miasta! Najlepsi synowie Kaszub na dowód, ?e mimo d?ugiej niemieckiej niewoli i nadzwyczajnych wysi?ków nie dali si? zniemczy?, ?e czuli si? zawsze Polakami i ?e sercem gor?cym mi?uj? swoj? Ojczyzn?, opu?cili wówczas jeszcze okupowan? przez Niemców ziemi? kaszubsk? i przedarli si? przez lini? demarkacyjn? do ziemi wielkopolskiej, aby stan?? pod Twoje rozkazy, Wodzu, celem wyparcia odwiecznych naszych wrogów z ziemi pomorskiej. Ho?d i dzi?ki sk?adali?my Tobie, Dostojny Wodzu, sk?adaj?c równocze?nie dzi?kczynienie Bogu, ?e w wielkiej dziejowej chwili zes?a? nam Opatrzno?ciowego Sternika i Wskrzesiciela.
Tymczasem sformowa? si? z ochotników – Kaszubów pu?k strzelców, obecny 66 p.p., którego szefostwo raczy?e? przyj?? Ty, Dostojny Marsza?ku, wyró?niaj?c w ten sposób lud Kaszubski, a objawiaj?c nam równocze?nie g??bok? Tw? mi?o?? dla wszystkich synów naszej Ojczyzny. I dzisiaj rozumie ca?y Naród i my, przedstawiciele stolicy Kaszubskiej, ?e w Tobie jest Polska, w Tobie, który jej da?e? Wolno?? do ?ycia samodzielnego, który? jej wywalczy? krwi? i po?wi?ceniem prawo do egzystencji i obroni? Jej honor przed wrogiem zewn?trznym. Z wdzi?czno?ci za ofiarne i pe?ne po?wi?ce? dla Polski Twe ?ycie, nast?pnie za w?z?y, które Ci? ??cz? z ziemi? nasz? Kaszubsk?, której synów prowadzi?e? jako Dostojny Szef Pu?ku Kaszubskiego do zwyci?skiego boju w roku 1920, prosimy Ci? przyj?? zaszczytne dla nas „Obywatelstwo Honorowe” naszego miasta, które zaliczaj?c do grona swoich obywateli Najlepszego Syna Polski, w zamian za to przyrzeka Tobie tworzy? Polsk? tak?, jak? w sercu swym gor?cym wymarzy?e? w niewoli latach i jak? pragniesz dzisiaj widzie?, Wodzu Ukochany”.
Poddany pod g?osowanie wniosek cz?onkowie Rady Miasta przyj?li jednog?o?nie przez aklamacj?, po czym powstali i wznie?li toast. Oznacza to, ?e za nadaniem Honorowego Obywatelstwa Marsza?kowi Józefowi Pi?sudskiemu g?osowali tak?e radni Stronnictwa Narodowego oraz Narodowej Partii Robotniczej.
Dodam tutaj, ?e w Radzie Miejskiej Ko?cierzyny, która podj??a uchwa?? o nadaniu Honorowego Obywatelstwa Marsza?kowi Józefowi Pi?sudskiemu, zasiada? mi?dzy innymi Jakub Jastak, ojciec ksi?dza pra?ata Hilarego Jastaka, doktora teologii, kapelana „Solidarno?ci”, wieloletniego proboszcza parafii Naj?wi?tszego Serca Pana Jezusa w Gdyni.
Orygina? cytowanej wy?ej uchwa?y znajduje si? w Archiwum Pa?stwowym w Gda?sku w zbiorze protoko?ów z sesji Rady Miejskiej Ko?cierzyny z 1934 roku. Po raz pierwszy po niemal 60 latach tekst ten wybrzmia? w Ko?cierzynie 11 listopada 1993 roku podczas uroczystej sesji Rady Miejskiej z okazji obchodów ?wi?ta Niepodleg?o?ci. Odczytuj?c wówczas s?owa naszych poprzedników, widzia?am, ?e wielu s?uchaj?cych mia?o ?zy w oczach, w tym tak?e niektórzy z go?ci – przedstawiciele Marynarki Wojennej z Gdyni.
Wspomn? jeszcze, ?e w 1935 roku odbywa?y si? wybory do Sejmu. Powiat ko?cierski wraz z miastem wchodzi?y w sk?ad 104 okr?gu wyborczego razem z powiatami: kartuskim, morskim i Gdyni?. Okr?g ten wybiera? dwóch pos?ów spo?ród sze?ciu kandydatów. 8 wrze?nia 1935 roku pos?ami zostali wybrani Józef Kami?ski, burmistrz Ko?cierzyny, oraz rolnik z powiatu morskiego, Boles?aw Formela. Na podkre?lenie zas?uguje fakt, ?e nawet Gdynia, tak wielki o?rodek na Pomorzu, nie zdo?a?a wybra? swego pos?a, chocia? kandydatem by? tam mi?dzy innymi genera? brygady Wojska Polskiego Ferdynand Zarzycki (Ko?cierzyna. Zarys dziejów do 1939 roku, dz. cyt., s. 175).
Miros?awa Brzezi?ska
