Od upadku do niepodległości
Przystępujemy do realizacji projektu, który skupia się na pokazaniu naszych dziejów w aspekcie walki o zachowanie tożsamości narodowej oraz tworzenia potencjału intelektualnego i organizacyjnego koniecznego do odzyskania utraconej pod koniec XVIII wieku niepodległości i odbudowy suwerennego państwa. Chcemy skoncentrować się zwłaszcza na wysiłku włożonym w tworzenie od podstaw struktur II Rzeczypospolitej i w rozwój młodego państwa we wszystkich jego obszarach. Czy w pełni zdajemy sobie sprawę, jak wielka była skala naszych osiągnięć prawnych, gospodarczych, technicznych, naukowych, artystycznych, a nawet sportowych w krótkim okresie Dwudziestolecia?
Burzliwy wiek XVII zniszczył i osłabił państwo polskie. Wyraźny kryzys polityczny, gospodarczy i społeczny ośmielał mocarstwa ościenne do ingerowania w wewnętrzne sprawy Rzeczypospolitej, a w końcu do wysunięcia projektu jej podziału. Naciski zewnętrzne i chaos wewnętrzny sprawiły, że – mimo podejmowania wysiłku naprawy państwa – pod koniec XVIII wieku Polska zniknęła z mapy Europy. Próby odzyskania wolności w walce militarnej, podejmowane w XIX stuleciu, zakończyły się klęską. Chroniąc się przed wynarodowieniem i przygotowując do zmian politycznych, które miały przywrócić Polsce należną jej niepodległość, sięgnięto po pozytywistyczne metody pracy organicznej i pracy u podstaw. Duży wysiłek włożono w obronę i zachowanie świadomości narodowej, odrębności polskiego języka i kultury.
Odzyskanie niepodległości było skutkiem zarówno sprzyjającej sytuacji międzynarodowej, jak i zabiegów dyplomatycznych oraz działań samych Polaków. Uznanie istnienia odrodzonego państwa polskiego przez wspólnotę międzynarodową nie zakończyło walki Polaków o kształt jego granic. Lata 1918–1921 to okres intensywnych konfliktów, powstań i plebiscytów, które ostatecznie określiły przestrzeń terytorialną II Rzeczypospoltej.
Równocześnie ruszyły prace nad organizacją struktur państwa. W krótkim czasie zbudowano administrację państwową i terytorialną, próbując zintegrować obszary o różnych tradycjach prawnych i administracyjnych. Równolegle tworzono zręby ustroju politycznego. Już na początku stycznia 1919 zorganizowano wybory do Sejmu Ustawodawczego, który uchwalił tak zwaną Małą Konstytucję, a następnie Konstytucję marcową z 1921 roku. Powołana w czerwcu 1919 roku Komisja Kodyfikacyjna podjęła działania zmierzające do ujednolicenia prawa pozaborowego i przystosowania go do potrzeb odradzającego się państwa.
Dynamiczne działania podejmowano w obszarze bezpieczeństwa, organizując służby mundurowe, odpowiadające za stabilność państwa i porządek publiczny.
Jednocześnie przystąpiono do porządkowania organizacji sądów oraz tworzenia jednolitego ustroju sądownictwa powszechnego.
Odbudowa kraju po latach zaborów wymagała ogromnego wysiłku gospodarczego. Rozwijały się kluczowe dziedziny gospodarki: przemysł, transport, infrastruktura energetyczna, rozlnictwo. Powstał nowoczesny system finansowo-skarbowy.
To nie wszystkie zagadnienia, które chcemy przedstawić w ramach przewidzianej na kilka miesięcy realizacji projektu „Od upadku do niepodległości”. Odzyskanie niepodległości w 1918 roku było bowiem dopiero początkiem pracy. Polska, której historię chcemy przypomnieć w ramach naszego cyklu spotkań, to państwo tworzone z determinacją, ambicją i wizją nowoczesności. Skala osiągnięć II Rzeczypospolitej w ciągu zaledwie dwóch dekad – od prawa i administracji po gospodarkę, kulturę i sport – była ogromna i zasługuje na ponowne, świadome odkrycie.
Marzena Korytkowska
